ArcheoHotSpots

Eerder in de ArcheoHotspot Nijmegen

Welke onderzoeken zijn er eerder gedaan in de ArcheoHotspot Nijmegen?


Grachtvondsten uit Romeins Nijmegen: Op zoek naar Mithras

Het onderzoek 'Op zoek naar Mithras'
In het westen van Nijmegen lag in de Romeinse tijd de grootste stad van Nederland, Ulpia Noviomagus. De archeologen van de Gemeente Nijmegen hebben al grote delen van de Romeinse stad opgegraven. Op het Maasplein is ook opgegraven, waarbij twee tempels tevoorschijn zijn gekomen. Dichtbij de tempels lag een stadsgracht met in de vulling talloze scherven van borden, bekers, kruiken en amforen. Maar die zijn nog niet onderzocht. Bij een andere opgraving is de voortzetting van dezelfde gracht gevonden, waarvan het aardewerk wel al is beschreven en gepubliceerd. Aardewerk vertelt vele verhalen: over import en export, luxe-waar en dagelijks servies, arm en rijk. Onder het aardewerk uit de gracht kwamen ook veel bijzondere stukken voor, zoals kelken en enorme schalen, die misschien te maken hebben met de cultus van de god Mithras. De aanwijzingen zijn echter nog te mager. Daarom gaan we op zoek onder de vondsten uit het andere deel van de gracht om te ontdekken of er nog meer aanwijzingen tevoorschijn komen. Of niet, en dan moeten we onze ideeën bijstellen. Serieus archeologisch onderzoek dus, waarbij je tegelijkertijd veel leert over Romeins aardewerk en de mensen die ooit op het Maasplein hun offers aan de goden kwamen brengen!

We leverden een bijdrage aan het onderzoek van Katja Zee (gemeente Nijmegen), die eerder al het aardewerk van het Maasplein heeft geanalyseerd.

 

Resultaten
Het eerste onderzoek dat van start is gegaan in de ArcheoHotspot is een voortzetting van onderzoek van aardewerkscherven uit de Romeinse stad Ulpia Noviomagus. De samenstelling van de verschillende soorten aardewerk is afwijkend ten opzichte van het aardewerk uit andere vindplaatsen. Daarom veronderstelt de onderzoekster dat het zou kunnen gaan om de resten van een rituele maaltijd ter ere van de god Mithras.

Samen met de vrijwilligers ging het publiek op zoek naar grote schalen, wierookschaaltjes, geverfde drinkbekers, borden en zogeheten ‘kraters’. De krater is een type dat vaak in verband gebracht met Mithras. Ook decoratie in de vorm van een slang is vaak een aanwijzing voor de godheid. Grote hoeveelheden van wierookschaaltje, bekers en borden kunnen weer een aanwijzing zijn voor rituele activiteit. Was dit het geval op het Maasplein?

Van de opgraving op het Maasplein werd het aardewerk uit drie verschillende putten goed bekeken. Er werden talloze scherven van borden gevonden, een veelbelovende start. Helaas waren de geverfde drinkbekers en de grote wrijfschalen in veel kleinere aantallen aanwezig. Van de wierookschaaltjes zijn uiteindelijk vijftien scherven gevonden en van de bijzondere kraters zes scherven.

undefined   undefined   undefined
Zes scherven van de kraters, vijftien scherven van de wierookschaaltjes en een 'kratervoetje’

Behalve het aardewerk waar specifiek naar gezocht is, zijn er ook opmerkelijke vondsten gedaan. Zo zijn er een bijzondere ‘misbaksels’, stukken aardewerk die letterlijk niet goed gebakken zijn. Ook is er een miniatuur olielampje gevonden. Waar dit lampje voor gebruikt zou zijn, is nog een raadsel.

undefined  undefined
Een ‘miniatuur’ olielampje

De resultaten laten het volgende zien: er zijn niet genoeg hoeveelheden specifiek aardewerk gevonden om te kunnen spreken van de aanwezigheid van Mithras op dit moment. Dit betekent natuurlijk niet dat het nu uitgesloten is dat de godheid vereerd werd in Nijmegen. Voorlopig blijft Mithras in nevelen gehuld.